Ayasofya Kuyusu hassası: Bir adam yürek oynamasına ve hafakan marazına müptelâ olsa üç cumartesi Ayasofya içindeki kuyunun suyundan seher vakti ve aç karnına üç defa içse iyi olur (c. 1, s. 134).
Merkezefendi suyu: Su diyor: Ben şurada yedibin yıl bir kırmızı renkli zülâlden leziz aynü’l-hayâtım. Senin emrinle vech-i arza çıkmaya memurum. Hak beni humma marazına müptelâ olanlara devâ kılmış. Her kim bu sudan sabahleyin bir şey yemeden üç gün içse hummâ-yı muhrikadan halâs bulur (c. 1, s. 372).
Eyüp’teki Küplüce Ayazması: Kâğıthâne yolu üzerinde, Haliç’e nâzır mürtefi tepe üzerinde etrâfı ağaçlıklıdır. Hummâ-yı rub’a müptelâ olan kimse üç hafta bu sudan seher vakti içse şifâ bulurmuş (c. 1, s. 398).
Eyüp Türbesinde: Sahrınç (sarnıç) suyunu ziyâret edenler içer. Hafakan illetine ilâçtır (c. 1, s. 405).
Pîrîpaşa ayazmiyon nam su kaynağı: Haliç’tedir. Temmuzda hummâya tutulan bir adam üç kere suyundan içip ve bedenini yıkasa kusup halâs olur. Ekseri Rum tâifesinin müşirleri bu mahalde olduğundan bu ayazmayı çok ziyâret ederler (c. 1, s. 412).
Hasköy ayazma suyu: (Yahûdi meşatlığı). Mahmûm-ı rub’a müptelâ olanlar yedi defa içip yıkansalar sıtmadan kurtulurlar. Bu hummâ iki gün koyuverip dördüncü gün yine tutan sıtmadır (c. 1, s. 414).
Koca Mustafa Paşa suyu: Sünbül Efendi türbesi kuyusundan her sene muharremin birinci günü alınır ve burada yapılan süslü ve renkli şişelere konurdu. Alanlar her derde devâ olduğunu ve ne niyetle içilirse ona iyi geldiğini rivâyet ederlerdi. Hâlen metrûktur. Daha buna benzer birçok su vardır.
Sarıyer Çırçır suyu: Bu su, 24 saatte iki ton akar. Mikyâs-ı mâ: 5, klorürler 0.035, mevadd-ı uzviye 0.0001, nitritler yoktur. Bu suyun lezzetini merak edenlerden durdukça ağırlaştığı ve hatta bozulduğu rivâyet olunur. Lâkin halk ekseriya bunun başına gidemez, bir vâsıta ile doldurtup evinde kullanırlar. Arada oraya gidip içenler de vardır. Bu suyun müdrir hassasından istifâde ile biz hekimler ufak cesâmetli taşı ve kumları olan ve kum döken hastalara lâzım gelen ilâçlarla berâber tavsiye eder ve ekseriya gayri muntazam değil, müdrir hassasından istifâde için muayyen zamanlarda birer bardak içmelerini tavsiye ederiz. Burası Evian su şehrinde olduğu gibi bir içme yeri yapılmaya şâyândır. Bu su, İstanbul’un içme suları meyânındadır. Lâkin çok az akar.
Eyüp Oluklubayır Çırçır suyu: Bu su Ramis’in altından sızar, çok müdrir diye mâruftur. Hastalar ekseriya kullanıyor. Günde muhtelif zamanlarda dört beş bardak içilir. “Fade”, tatsız ve lezzetsiz bir sudur. Lâkin kolay içilebiliyor. Çeşmeden akar. Civar halk bu suyu kum için çok kullandığı gibi şehrin diğer taraflarından aldıranlar da vardır. Yalnız kilyeler için müstâmeldir.
Eyüp’te Kalenderhâne sokağında bir bahçede bir kuyuda olduğu mervî müdrir bir su, son zamanlarda meydana çıkmış ise de bunun doğru ve suyun kabil-i şürb olmadığı beyânile men olunmuştur.
Yine Eyüp üstünden Münzevî kışlası yanındaki çeşmenin suyu gâyet müdrirdir. Lâkin biraz ağır sudur, derler. Kullananlar vardır.
Sarıyer kestâne suyu: 24 saatte iki (?) ton akar. Mikyâs-ı mâ 4,5, klorürler litrede 0,053, mevadd-ı uzviye 0,0005, nitritler yok. Bu suyun ilk kitâbesini 1809 (1224)’de Gâzi Kaptan Ali Paşa, 1851 (1267)’de Ahmed bin Ali de bir çeşme yaparak bir kitâbe koymuştur. Kitâbenin bir mısrâı şudur:
“İç bu nev âb-ı zülâli sadrına versin şifâ”
Karakulak suyu: Beykoz’da, Dereseki karyesindedir. 24 saatte 30 ton ak ar. Mikyâs-ı mâ 1, mevadd-ı uzviye 0,0005’tir. Bir diğer tahlil raporunda mikyâs-ı mâ 2’dir (Sefîne-i Sâfîi). Klorürler 0,033 (112,5 dirhemde). Diğer bir tahlilde tuz 21 miligram, mevadd-ı uzviye litrede 0,25 miligram ve azotitler 0,1 miligramdır (Sefîne-i Sâfi). Mehmed Hafid Efendi risâlesinde bu suyu müdrir ve hâzım olduğunu kabul ederse de “Çamlıca suyu derecesinde değildir.” der.
Akbaba civârındaki suyu Karakulak Ahmed Ağa bulmuştur. Dûçar olduğu mühlik bir hastalıktan bu su sâyesinde kurtulduğundan, oraları, sâhibi olan Cennet Hâtun’dan alıp îmar etmiştir. 1741 (1154)’de ölmüş ve suyun civârına defnedilmiştir. Diğer bir kayda göre bu su Giritli Yusuf Ağa’nın suyudur. Dereseki karyesine 5-10 dakîka ilerisindeki menbadan gelir.
Tomruk suyu: Büyük Çamlıca altında Tomruk Ağa suyu diye mâruftur. Mikyâs-ı mâ 1, klorürler (112,5 dirhemde) 0,0117’dir. Mevadd-ı uzviyesine bakılmamıştır (Sefîne-i Sâfi).
Halk arasında müdrir gibi telakkî olunuyor. Bir kısmı kabul etmez. Ağır bir sudur derler. Müdrir olarak ve kum için ekseriya Kadıköy ve Üsküdar halkı getirip kullanırlar. Diğer sular gibi içilir ve şehrin mâruf menba sularındandır.
Şifâ çeşmesi: Kandilli ile Vaniköy arasında bir çeşme suyudur. Su durmakla teressüp veriyor. Müdrirdir. Kuma ve mesâne illetine çok iyi gelir diyorlar (Esat Fuat Bey).
Samatya’da acı çeşme: Mesânede taş için, Ağa Hamamı’ndan Samatya’ya giderken tramvay yolunun sağ cihetin köşe başındaki üst tarafı yokuşça bir sokaktadır, orada dâima akar bir acı su vardır. Kum hastalığına giriftar olanlar ve sudan devam üzre yarımşar bardak içerse mezkûr hastalıktan kurtulur. Taamda, salatada domates yemeli. Sarıyer’deki Çırçır suyundan ziyâde bu suyun bu hastalığa fâide-i azîmesi vardır (Sefîne-i Sâfi). Sâfi Efendi bu suyun göz hastalıklarına nâfi olduğundan bahsetmez. Bizanslılardan beri bu su varmış. Rumlar göz hastalıklarına iyi geldiğine kânidir. Civardan gözü hastalıklı olanlar buraya gelip gözlerini bu suyla çarpa çarpa yıkarlar. Birisini gözlerini yıkarken gördüm, onu ferahlandırdığını söyledi. Suyu acıdır.
Toptaşı çeşmesi: Üsküdar’dadır. Göz hastalıklarına iyi geldiği ve bu cihetle mâruf olduğu mervîdir. Gözünde hastalık olan gelir, yıkar, geçermiş (Mehmed Ali Bey).
Ayazma suyu: Yakacık’tadır. Mikyâs-ı mâ 5, litrede klorürler 21 miligram, mevadd-ı uzviye 0,45 miligram, azotiyetler 0,2 miligramdır (Sefîne-i Sâfi). Bu su hazım olarak mâruftur. İstanbul’un diğer meşhur menba sularının bu tesîrinden çok bahsolunur. Diğer içme suları hazım olarak mâruftur.
Kısıklı suyu: Büyük Çamlıca ile Küçük Çamlıca arasındadır. Bu su çok lezizdir. Kavak bayırı caddesinde Ayşe Hâtun mektebi arkasındaki arâziden nebean edip iş bu çeşmeye akar. 24 saatte 4 ton akıyor. Mikyâs-ı mâ 3, litrede klorürler 0,045, mevadd-ı uzviye 0,0001, nitritler yoktur.